DIEU-TRI-NOI-KHOA.COM

SỦ DỤNG VA THEO DÕI THUỐC NGỪA THAI ESTROPROGESTATIFS:

Thuốc ngừa thai estroprogestatifs là một trong những biện pháp ngừa thai phổ biến nhất hiện nay. Được khuyên dùng để ngừa thai cho những cô gái hoặc phụ nữ có trình trạng sức khỏe bình thường và không có các yếu tố bệnh tiềm ẩn.

A-Thuốc ngừa thai estroprogestatifs:

    Có hiệu quả ngừa thai nhờ 3 tác dụng hổn hợp:

• Ngăn cản rụng trứng

• Làm đặc chất nhờn cổ tử cung khiến cho tinh trùng không thể vượt qua được.

• Làm teo niêm mạc tử cung, gây không thích hợp cho trứng xây tổ, đậu thai.

B-Phân loại thuốc ngừa thai:

• Thuốc ngừa thai estroprogestatifs là sự phối hợp 2 khích thích tố estrogène và progestatifs .Estrogène được dùng là éthinylestradiol.(EE2) Progestatifs là những dẩn chất của norstéroides, càng ngày càng sử dụng những progestatifs mới, càng ít tác dụng phụ.

• Nếu dùng éthinylestradiol 50 microgrammes thì gọi là thuốc ngừa thai liều bình thường (normodosé)

• Nếu dùng éthinylestradiol từ 20 microgrammes đến 40 microgrammes thì gọi là thuốc ngừa thai liều nhỏ (minidosé).

  *- Trong cùng một viên thuốc, nếu có EE2 và progestatifs, hàm lượng không thay đổi, hoặc lượng progestatifs cao hơn ở giai đoạn sau của chu kỳ: đây là estroprogestatifs phối hợp (combiné). Nếu dùng thuốc nầy từ ngày đầu đến ngày cuối của chu kỳ thì gọi là thuốc ngừa một phase (pilule monophasique)

  *- Nếu dùng riêng rẽ: Chỉ dùng oestrogènes trong giai đoạn đầu của chu kỳ và dùng phối hợp (combiné) ở giai đoạn sau, đây là cách dùng estroprogestatifs nối tiếp (séquentielle), thuốc ngừa thai trong trường hợp nầy có thể là 2 phase (biphasique) (7 ngày đầu EE 30 microgrammes), hoặc 3 phase (triphasique) (J1 - J6 với liều EE 30microgrammes, J7 - J11 với EE 40 microgrammes).

• Thuốc ngừa thai phối hợp estroprogestatifs thưộc thế hệ 2, 3 tùy thuộc vào progestatif được dùng:

  Thế hệ 2: progestatif được dùng có thể là lévonorgestrel, noréthistérone, norgestimate, cyprotérone, chlormadinone, drospirénone.

  Thế hệ 3: progestatif được dùng có thể là gestodène, désogestrel.

• Nhân tiện đề cập ở đây loại thuốc ngừa thai liều cực nhỏ (microdosé, còn gọi là micropilule): Vĩ 28 viên, dùng liên tục hết vĩ nầy qua vĩ tiếp. Thuốc ngừa thai nầy chỉ có progestatif với liều thấp. Lợi ích là có ít tác dụng phụ về biến dưởng, do đó thường được dùng trong trường hợp chống chỉ định dùng estroprogestatifs. Tuy nhiên ít hiệu quả hơn, thường gây xáo trộn về kinh nguyệt, có thể gây có thai ngoài buồng trứng.

  Và thuốc ngừa thai ngày hôm sau (pilule du lendemain):

  Là thuốc ngừa thai cấp cứu, dùng trong vòng 72 giờ sau giao hợp. Thuốc chỉ có progestatif liều cao. Ở Pháp hiện nay chỉ dùng Norlevo (Lévonorgestrel 1,5mg - 1 viên). Các thuốc khác nhưTétragynon (kết hợp estroprogestaif), Vikela (progestatif) đã rút khỏi thị trường.

  Đuợc chỉ đinh sau các giao hợp, ở người có sức khỏe bình thường, không có biện pháp ngừa thai an toàn: cưởng hiếp, hoặc đồng thuận nhưng không dự tính tương lai...

      Hiệu quả 95% nếu dùng trong 24 giờ đầu, 58% nếu dùng giữa 48 và 72 giờ.

C-Khám bệnh và các xét nghiệm cần thiết trước khi dùng thuốc:

 *Hỏi bệnh để tìm kiếm tiền căn bệnh hoạn gia đình, cá nhân, hút thuốc .

 *Khám bệnh để đánh giá khả năng tiềm ẩn về bệnh tim mach (chỉ số trọng lượng cơ thể, HA), khám vú, khám vùng bụng tìm ung bứu vú, gan, từ cung, buồng trứng.....

 *Xét nghiệm cận lâm sàng: đường máu, cholestérol, triglycérides.

 *Frottis cervicovaginal (khó được chấp nhận ở bệnh nhân trẻ, không được làm nếu bệnh nhân còn trinh).

Trước một phụ nử không có tiền căn bệnh trong gia đình và tiền căn cá nhân về các bênh biến dưởng (métabolique), hoặc tụ máu tắc mạch (thromboembolique), không hút thuốc, lâm sàng bình thường, có thể bắt đầu thuốc ngừa thai và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng (kể trên) sau 3 - 6 tháng dùng thuốc.

D-Chống chỉ định dùng thuốc ngừa thai oestroprogestatifs:

*Dị ứng với thuốc.

*Tiền căn tắt nghẽn mạch máu hoặc tai biến mạch máu não.

*Cao huyết áp, nhiều chất mở trong máu vô căn nguyên.

*Các bệnh valves tim, rối loạn nhịp gây tụ máu (emboligène)

*Ung thư gan, vú, tử cung và các ung thư có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc ngừa thai.

*Chảy máu đường sinh dục không rõ nguyên nhân.

*Thời gian hậu sản trước 4 tuần.

*Nếu nuôi con bằng sửa mẹ: Không được dùng thuốc ngừa thai trong 6 tháng hậu sản.

*Đái tháo đường: Khi đã có biến chứng mạch máu, hoặc bệnh đã hơn 20 năm.

*Vàng da do ứ mật, bệnh ngứa khi có thai.

*Bứu tuyến hạ thùy (adénome hypophysaire).

*Bệnh collagen (collagenose).

*Đau nửa đầu với triệu chứng thần kinh cục bộ và tuổi cao hơn 35.

*Tuổi cao hơn 40 và hút thuốc.

*Đang dùng thuốc trị lao (Rifampicine), thuốc barbituriques (Gardénal), thuốc chống động kinh (Mysoline, Tégrétol).

E-Cách dùng: Chu kỳ kinh nguyệt khi dùng thuốc ngừa thai được quan  niệm là 28 ngày.

*Nếu vĩ 21 viên: Bắt đầu vào ngày đầu cuả kinh nguyệt (chậm nhất là ngày thứ 3), uống mỗi ngày 1 viên, theo thứ tự ghi trên vĩ thuốc, vào giờ cố định, 7 ngày không thuốc.Sau đó bắt đầu chu kỳ mới. Không quan tâm đến kinh nguyệt (dĩ nhiên không được quên thuốc). Nếu quên thuốc và mất kinh, phải nghĩ đến khả năng có thai và nên tư vấn Bác sĩ.

*Nếu vĩ 28 viên: uống liên tục mỗi ngày 1 viên, hết vĩ này bắt đầu ngay vĩ khác(chu kỳ mới).

F- Theo dõi lâm sàng và cận lâm sàng:

Thường khoảng 3 -6 tháng sau khi dùng thuốc cần phải gặp lại bệnh nhân để theo dõi lâm sàng và xem kết quả cận lâm sàng (viết toa trong dịp tư vấn lần đầu, ở bệnh nhân không có chống chỉ định).Từ đó tùy theo bệnh cảnh: đại đa số trường hợp là tiếp tục thuốc đang dùng, đôi khi phải thay đổi thuốc, một số trường hợp rất hiếm phải thay đổi phương pháp ngừa thaị (đặt vòng, mang bao cao su...) nếu phát hiện chống chỉ định dùng thuốc.

a-Lâm sàng:

Hỏi bệnh kỹ và sâu hơn. Sau đó cân đo trọng lượng và chiều cao bệnh nhân, tính chỉ số trọng lượng cơ thể (indice de masse corporelle),đo HA, khám xét tình trạng các tĩnh mạch nhất là vùng chân. Xem xét sự hiện diện các mạch ở chân, tay, sau gối, cổ , bẹn.

Thăm hỏi bệnh nhân về cảm nhận của bệnh nhân và diển biến kinh nguyệt trong thời gian dùng thuốc vừa qua: ói, nôn, đau đầu, chân nặng nề, tình dục thay đổi, tính tình thay đổi, căn đau ở vú, kinh nguyệt ít và bất thường (spotting)...

b-Xem kết quả cân lâm sàng: Nếu phát hiện kết quả bất thường có thể đòi hỏi xét nghiệm chuyên sâu hơn: thời gian Quick, TCA, đo lường kháng Thrombine, protéin C, S.

Khuynh hưóng hiện nay dể dàng chấp nhận lượng cholestérole cao hơn trước. Có thể dùng thuốc ngừa thai minidosé nếu cholestérole dưới 3g, type 2, huyết thanh trong, triglicérides bình thường, bệnh nhân không hút thuốc.

Nếu thuốc thích hợp với bệnh nhân và không gây xáo trộn biến dưỡng, tiếp tục thuốc đang dùng và theo dõi bệnh một lần mỗi năm.

G-Thuốc ngừa thai thường dùng nhất:

a- Bảng 1: Thuốc ngừa thai thế hệ 2: Mỗi ngày uống 1 viên và giờ cố định,liên tục 21 ngày, sau đó nghĩ 7 ngày.

• Éthinylestradiol + lévonorgestrel:

MINIDRIL	21 viên-éthin. 30 microgrammes + lévo. 150 microgrammes
ADEPAL	21 viên-éthin. 30-40 mirogrammes + lévo. 150-200 microgrammes
TRINORDIOL	21 viên-éthin. 30-40 microgrammes + lévo. 50-75-125 microgrammes

• Éthinylestradiol + noréthistérone:

TRIELLA	21 viên-éthin. 35 microgrammes + noré 0,5-0,75-1mg
ORTHO-NOVUM	63 viên-éthin. 30 microgrammes + noré. 1mg
MINIPHASE	21 viên-éthin. 30-40 microgrammes + noré.1-2mg

• Éthinylestradiol + nogestimate:
  

CILEST	21 viên-éthin. 35 microgrammes + norg.0,25mg
TRIAFEMI	21 viên-éthin. 35 microgrammes + norg.0,18-0,215-0,25mg
TRICILEST	21 viên-éthin. 35 microgrammes + norg.0,18-0,215-0,25mg

• Éthinylestradiol + cyprotérone:

DIANE 35

21 viên-éthin. 35 microgrammes + cypro.2mg

• Éthinylestradiol + chlormadinone:

BELARA

21 viên-éthin. 30 microgrammes + chlor. 2mg

• Éthinylestradiol + drospirénone:

JASMINELLE	21 viên-éthin. 20 microgrammes + drosp.3mg
JASMINE	21 viên-éthin. 30 microgrammes + 3mg

b- Bảng 2: Thuốc ngừa thai thế hệ 3: Mỗi ngày 1 viên, liên tụ 21 ngày, nghĩ 7 ngày

• Éthinylestradiol + gestodène:

HARMONET	21 viên-éthin. 20 microgrammes + gest.75 microgrammes
MONEVA	21 viên-éthin. 30 microgrammes + gest.75 microgrammes
MINULET	21 viên-éthin. 30 microgrammes + gest.75 microgrammes
TRIMINULET	21 viên-éthin. 30-40 microgrammes + gest.50-70-100 microgrammes

• Éthinylestradiol + désogestrel:

CYCLEANE	21 viên-éthin. 20 microgrammes + déso.150 microgrammes
VARNOLINE	21 viên-éthin. 30 microgrammes + déso.150 microgrammes

b- Bảng 3: Thuốc ngừa thai Progestatifs liều cực nhỏ (microdosés):

Mỗi ngày 1 viên, liên tục 28 ngày.

• Lévonorgestrel:
  

MICROVAL

28 viên: lévonorgestrel 30 microgrammes

• Noréthistérone:
  

MILLIGYNON

28 viên: noréthistérone 0,6 mg

• Désogestrel:
  

CERAZETTE

28 viên: désogestrel 75 microgrammes

 

• Norgestriénone:
  

OGYLINE

28 viên: norgestriénone 0,35 mg

H-Hướng dẩn dùng thuốc trong những trường hợp đặc biệt:

Hiện nay chưa có tài liệu nào chứng minh loại thuốc thuộc thế hệ nào, hoặc phase nào là công hiệu hơn, hoặc ảnh hưởng tốt hơn trên chu kỳ kinh nguyệt.

Ngoại trừ một số những trường hợp đặc biệt cần khuyên sử dụng những thuốc ngừa thai thích hợp:

    * Trường hợp người phu nữ có nhiều mụn, lông ..(triệu

chứng nam giới):

     Khuyên dùng DIANE 35 vì thuốc nầy chứa cyprotérone, một progestatif

     chống các biển hiện nam giới (anti-androgénique).

• Trường hợp quên uống thuốc:

  Là nguyên nhân của 5 -10% các trường hợp phá thai. Nếu quên duới 24 giờ trước, uống 2 viên để bù viên thuốc bị quên, sau đó tiếp tục uống thuốc như thường lệ. Nếu quên 2 - 3 viên, thường có chảy máu kinh, trong trường hợp nầy nên ngừng thuốc và chỉ bắt đầu trở lại khi kinh nguyệt xuất hiện rõ ràng.Trong mọi trường hợp, nên dùng một phương pháp ngừa thai khác (bao cao su), trong khi chờ đợi dùng trở lại thuốc ngừa thai.

• Trường hợp đang cho con bú sữa:

  Khuyên dùng những thuốc microdosé như: MICROVAL, MILIGYNON, OGYLINE .

• Trường hợp sau khi nạo thai hoặc trị thuốc làm teo mỏng niêm mạc tử cung:

  Khuyên dùng thuốc estroprogestatif biphasique có lượng éthinylestradiol cao như ADEPAL, TRINORDIOL

• Trường hợp đau ở vú khi dùng thuốc ngừa thai:

  Nếu đang dùng minidosé, hãy đổi qua normodosé. Nếu đang dùng normodosé, đổi sang minidosé .

           Ngày 21/3/2009, BS Nguyễn văn Bích - Mme Nguyễn thị Công Nhung

          Mọi trích, dịch xin ghi tên tác giả và nguồn  www.dieu-tri-noi-khoa.synthasite.com

-------------------------------------------------------------------------------------------

2 Bệnh sử (VnExpress 25/06/09)): "Sự cố khi lạm dụng thuốc tránh thai khẩn cấp"=>

1-Trong phòng khám sản phụ khoa, Xuyên, 18 tuổi, (Thanh Trì, Hà Nội) giật mình khi nghe bác sĩ nói mình có thai hơn 10 tuần. Cô bé mếu máo: "Có nhầm không cô, cháu đã uống thuốc tránh thai khẩn cấp rồi mà".

Theo lời Xuyên kể, cô và bạn trai yêu nhau được 6 tháng rồi bắt đầu làm "chuyện ấy" từ vài tháng trước. 

Tháng trước nữa, thấy chậm kinh, Xuyên cũng lo sợ nhưng lại nghĩ đó là do tác dụng phụ của thuốc. Cứ thế, 3 tuần sau, cô có những cảm giác khác lạ nên mới đến phòng khám. 

 Mọi trích, dịch xin ghi tên tác giả và nguồn  www.dieu-tri-noi-khoa.com